Washington D.C. – Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump, İran’a yönelik nükleer anlaşma konusunda nihai bir uyarıda bulunarak, anlaşmanın mevcut haliyle devam etmeyeceğini ve Tahran’a taleplerini karşılaması için 48 saatlik bir süre tanıdığını açıkladı. Bu süre zarfında İran’ın şartları yerine getirmemesi halinde ABD’nin nükleer anlaşmadan tamamen çekileceği ve Tahran’a yönelik ağır yaptırımları yeniden uygulamaya koyacağı belirtildi.
Başkan Trump’ın bu sert çıkışı, 2015 yılında imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı (JCPOA) olarak bilinen nükleer anlaşmanın geleceği konusunda uluslararası kamuoyunda büyük bir endişe yarattı. Trump yönetimi, anlaşmayı uzun süredir “korkunç” ve “kusurlu” olarak nitelendirerek, İran’ın balistik füze programını ve bölgesel faaliyetlerini kapsamadığı gerekçesiyle eleştiriyordu.
Ultimatomun Detayları: Washington’ın Talepleri Neler?
Washington’dan yapılan açıklamalara göre, İran’a tanınan 48 saatlik mühlet içinde Tahran yönetiminin yerine getirmesi beklenen şartlar oldukça kapsamlı:
- Nükleer Programın Sınırlandırılması: İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerine derhal son vermesi ve nükleer kapasitesini tam anlamıyla sınırlandırması talep ediliyor.
- Kapsamlı Denetimler: Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) müfettişlerinin İran’ın nükleer tesislerine “her an, her yerde” erişimine izin verilmesi isteniyor.
- Balistik Füze Programına Son: İran’ın balistik füze geliştirme ve test programını tamamen durdurması gerektiği vurgulanıyor.
- Bölgesel Etkinliğin Durdurulması: İran’ın Ortadoğu’daki “terör gruplarına” ve vekil güçlere verdiği desteği kesmesi ve bölgedeki istikrarsızlaştırıcı faaliyetlerine son vermesi bekleniyor.
Neden Şimdi? Trump Yönetiminin Stratejisi
Donald Trump, daha önce İran’a yönelik yaptırımları askıya alan bir kararnameyi son kez imzaladığını ve Avrupa ülkeleriyle birlikte anlaşmadaki “korkunç kusurları” düzeltmek için bir anlaşmaya varılamaması halinde ABD’nin anlaşmadan çekileceğini defalarca ifade etmişti. Bu 48 saatlik süre, Trump’ın anlaşmanın geleceğine yönelik son kararlı adımı olarak yorumlanıyor. ABD Başkanı, anlaşmanın imzalanmasından bu yana İran’ın uluslararası yükümlülüklerini ihlal ettiğini ve nükleer silah elde etme çabalarını sürdürdüğünü iddia ediyordu.
Uluslararası Tepkiler ve Diplomatik Çabalar
Trump’ın bu kararı, anlaşmanın diğer imzacısı ülkeler olan Almanya, Fransa ve İngiltere başta olmak üzere Avrupa Birliği tarafından endişeyle karşılandı. Avrupa ülkeleri, nükleer anlaşmanın İran’ın nükleer silah edinmesini engelleme konusunda başarılı olduğunu savunarak, ABD’yi anlaşmada kalmaya ve diplomatik çözümleri sürdürmeye teşvik ediyordu.
ABD Dışişleri Bakanı Rex Tillerson’ın geçtiğimiz günlerde İngiltere, Fransa ve Almanya dışişleri bakanlarıyla bir araya gelerek anlaşmanın geleceğini görüştüğü biliniyor. Bu toplantılarda, Avrupalı müttefiklerin Trump yönetimine anlaşmayı sürdürmesi yönünde yoğun baskı yaptığı ancak ABD’nin net taleplerinden geri adım atmadığı belirtiliyor. Avrupa ülkeleri, anlaşmanın çökmesinin bölgesel istikrarsızlığı artıracağı ve İran’ı nükleer programını yeniden hızlandırmaya itebileceği endişesini taşıyor.
İran’ın Potansiyel Yanıtı
İran yönetimi ise anlaşmaya tam uyum sağladığını ve ABD’nin anlaşmadan çekilme tehditlerinin uluslararası hukuka aykırı olduğunu belirtiyor. Tahran, kendi balistik füze programının savunma amaçlı olduğunu ve herhangi bir dış baskıya boyun eğmeyeceğini ifade ediyor. ABD’nin anlaşmadan çekilmesi durumunda, İran’ın da anlaşmanın kendisi için bağlayıcılığını sorgulayabileceği ve uranyum zenginleştirme faaliyetlerini yeniden artırabileceği yönünde sinyaller veriliyor.
Önümüzdeki 48 saat, İran’ın nükleer programı ve Ortadoğu’daki jeopolitik denge açısından kritik bir dönemeç olacak. Tüm gözler, Tahran’ın Washington’dan gelen bu son ultimatom karşısında nasıl bir yol izleyeceğine çevrildi.